Fot. Instytut Pamięci Narodowej
W Hucie Pieniackiej na terenie nieistniejącej dziś wsi w obwodzie lwowskim trwają prace poszukiwawcze prowadzone przez zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej we współpracy z ukraińskim przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”. W działania zaangażowani są również przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz Stowarzyszenia Huta Pieniacka.
Celem badań jest odnalezienie miejsc pochówku ofiar zbrodni popełnionej na polskich mieszkańcach wsi 28 lutego 1944 roku. Już w pierwszych dniach prac badacze odsłonili zarys fundamentów dawnej świątyni, która może pomóc w ustaleniu lokalizacji mogił pomordowanych.
Odkryto fundamenty dawnego kościoła
Szczególne znaczenie ma odkrycie dokonane trzeciego dnia prac. Jak poinformował Instytut Pamięci Narodowej, polsko-ukraiński zespół archeologów odsłonił zarys fundamentów dawnej kaplicy parafialnej. Wymiary i lokalizacja obiektu odpowiadają zapisom zachowanym w księgach parafialnych oraz relacjom ocalałych mieszkańców.
Kościół stanowił centrum życia religijnego i społecznego przedwojennej Huty Pieniackiej. Dziś jego odnalezienie może pomóc badaczom w precyzyjnym określeniu miejsc, w których należy prowadzić dalsze poszukiwania mogił ofiar.
Fot. Instytut Pamięci Narodowej
Do tej pory przebadano ponad 200 metrów kwadratowych terenu. Śladów mogił jeszcze nie odnaleziono, jednak odsłonięcie pozostałości świątyni znacząco ułatwia dalsze prace archeologiczne.
Jedna z największych zbrodni na Polakach na Kresach
Huta Pieniacka była dużą polską miejscowością położoną w przedwojennym województwie tarnopolskim. 28 lutego 1944 roku wieś została spacyfikowana, a jej mieszkańcy zamordowani. Życie straciło ponad 850 Polaków, w tym kobiety, dzieci i osoby starsze. Wieś została doszczętnie spalona i nigdy nie została odbudowana.
Według ustaleń historyków, badaczy i doniesień świadków tamtych wydarzeń zbrodni dokonali żołnierze 14. Dywizji Grenadierów SS „Galizien”, utworzonej z ukraińskich ochotników, wspierani przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz lokalne ukraińskie formacje paramilitarne. Zbrodnia w Hucie Pieniackiej jest uznawana za jedno z najtragiczniejszych wydarzeń związanych z eksterminacją ludności polskiej na Kresach Wschodnich podczas II wojny światowej i stanowi jeden z symboli Zbrodni Wołyńskiej.
Wieloletnie starania o rozpoczęcie badań
Możliwość przeprowadzenia prac poszukiwawczych była efektem wieloletnich starań Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz środowisk rodzin ofiar skupionych wokół Stowarzyszenia Huta Pieniacka. W lutym 2026 roku strona ukraińska wydała zgodę na przeprowadzenie badań, otwierając drogę do rozpoczęcia prac terenowych.
Fot. Instytut Pamięci Narodowej
Dla rodzin ofiar jest to wydarzenie o szczególnym znaczeniu. Od wielu lat zabiegały one o możliwość odnalezienia miejsc spoczynku swoich bliskich przeprowadzenia badań pozwalających na pełniejsze udokumentowanie zbrodni.
Poszukiwania będą kontynuowane
Badacze podkreślają, że obecny etap prac ma charakter poszukiwawczy i dokumentacyjny. Po zakończeniu badań terenowych zgromadzony materiał zostanie poddany analizie, a wyniki zostaną przedstawione opinii publicznej.
Odnalezienie fundamentów dawnego kościoła jest pierwszym istotnym rezultatem prowadzonych działań. Archeolodzy liczą, że kolejne dni prac pozwolą na zlokalizowanie miejsc pochówku ofiar i przyczynią się do dalszego wyjaśniania okoliczności jednej z najtragiczniejszych zbrodni popełnionych na Polakach podczas II wojny światowej.
Tekst: Artur Lipert
