Skrzyżowanie kultur w Krakowie i Iwano-Frankiwsku

Fot. Anton Soroczak

Przez niemal miesiąc Kraków i Iwano-Frankiwsk, dawny Stanisławów, stały się przestrzenią spotkania artystów i badaczy z kilku krajów, których połączyła historia miast galicyjskich o wielonarodowej przeszłości. Od 16 stycznia do 8 lutego 2026 roku trwała Międzynarodowa Rezydencja „Skrzyżowanie Kultur” – program realizowany w ramach inicjatywy „Tekstura” platformy „Tepłe Misto”, przy wsparciu Unii Europejskiej z programu „Dom Europy”, we współpracy z Instytutem Kultury Willa Decjusza w Krakowie oraz Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku.

Celem rezydencji było badanie „cichszych” warstw historii miejskiej – mniej obecnych w debacie publicznej – oraz ich twórcze przetworzenie w formach eseistycznych, reportażowych i multimedialnych. Program obejmował komponent online, tydzień pracy w Krakowie oraz dwa tygodnie badań w Iwano-Frankiwsku.

Praca w archiwach i spotkania z twórcami

W części iwanofrankiwskiej rezydenci pracowali w archiwach, uczestniczyli w wykładach i spotkaniach z lokalnymi badaczami. Wspólnie z historykiem Petrem Hawryłyszynem odwiedzili Państwowe Archiwum Obwodu Iwanofrankiwskiego, analizując materiały dotyczące okresu międzywojennego, Holokaustu i powojennych przemian miasta.

Fot. Wiktoria Szkriblak

W programie znalazły się m.in. wykłady prof. u. dr hab. Adama Ostanka o prasie stanisławowskiej oraz dr. Jarosława Krasnodębskiego o wielonarodowym charakterze dawnego Stanisławowa. Odbyło się także spotkanie z pisarzami Jurijem Andruchowyczem i Tarasem Prochaśką.

„Mam bardzo pozytywne wrażenia z organizacji pobytu zarówno w Krakowie, jak i w Iwano-Frankiwsku. Dzięki wsparciu i zaangażowaniu organizatorów mogłem w pełni zrealizować swoje cele i pracować w komfortowych warunkach nad projektem” – dzieli się swoimi wrażeniami rezydent Wołodymyr Olszański.

Projekty rezydentów: od eseju po podcast

Projekty uczestników rezydencji dotyczyły m.in. pamięci miejskiej, migracji, relacji polsko-ukraińskich oraz historii pogranicza.

Wołodymyr Olszański przygotował podcast dokumentalny poświęcony postaci Leona Getza – artysty i działacza polsko-ukraińskiego w Krakowie w latach 50. i 60. XX wieku. Jak relacjonował, materiał powstawał na podstawie kwerend archiwalnych, rozmów ze świadkami i nagrań terenowych.

Fot. Anton Soroczak

Marija Warłyhina pracowała nad esejem dialogującym z książką „Moja Europa” Jurija Andruchowycza i Andrzeja Stasiuka, analizując zmieniające się wyobrażenia o Europie Środkowo-Wschodniej w kontekście wojny. Jak podkreślała, rezydencja pozwoliła jej przeformułować pierwotne założenia projektu i pogłębić perspektywę badawczą.

Eneko Mauritz badał działalność „domów żołnierskich” w II Rzeczypospolitej i ich rolę w kształtowaniu tożsamości na Kresach Wschodnich, natomiast Lizaweta Stećko – artystka z Białorusi – w eseju osobistym podejmowała temat migracji, winy i pamięci w kontekście wojny.

Multimedialna wystawa na zakończenie

Zwieńczeniem programu była multimedialna wystawa w siedzibie Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku. Prezentowano na niej teksty, materiały audio oraz elementy wizualne przygotowane przez rezydentów. Ekspozycja dostępna do obejrzenia do 21 lutego. Wystawa jest dwujęzyczna i łączy tekst z nagraniami audio. Jest to pierwszy, namacalny i publicznie dostępny rezultat projektu.

Fot. Anton Soroczak

„Projekt ma na celu połączenie historycznych i kulturowych kontekstów Iwano-Frankiwska i Krakowa poprzez indywidualne badania uczestników rezydencji. Rezydenci pracowali z historią, kulturą oraz konkretnymi postaciami związanymi z oboma miastami, starając się przywrócić te wątki współczesności i uczynić je widocznymi dzisiaj. Dotychczasowe rezultaty ich pracy można zobaczyć na prezentowanej wystawie” – podkreśla Jaryna Mykytyn, koordynatorka programu „Tekstura”.

Kontekst i znaczenie instytucjonalne

Międzynarodowa Rezydencja „Skrzyżowanie Kultur” wpisuje się w szerszy nurt współpracy kulturalnej między Polską a Ukrainą, szczególnie istotny po 2022 roku. Jednym z założeń projektu była refleksja nad wspólną historią oraz przeciwdziałanie uproszczeniom i stereotypom w narracjach o przeszłości.

„Z perspektywy Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego rezydencja stanowi kolejne przedsięwzięcie wzmacniające rolę placówki w dialogu polsko-ukraińskim. Takie inicjatywy pomagają na nowo spojrzeć na wspólną historię oraz odkrywać nazwiska mniej znanych postaci” – mówi Alina Czirkowa, dyrektor Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku.

Inicjatywa realizowana w Polsce i na Ukrainie stanowi przykład projektu łączącego badania archiwalne, refleksję literacką i działania publiczne. Jej trwały wpływ – mierzony liczbą publikacji, kontynuacją współpracy czy długofalowymi efektami w środowiskach twórczych – będzie możliwy do oceny w najbliższej przyszłości.

Tekst: Artur Lipert

Program Radia CKPiDE: