Fot. Polonistyka Uniwersytetu Karpackiego

Na Wydziale Nauk Humanistycznych Uniwersytetu w Siedlcach 29 listopada 2025 roku odbyła się konferencja pt. „Literatura – historia – przekład. Kroniki wojenne Aurelii Wyleżyńskiej”. Wydarzenie stało się ostatnim elementem warsztatów tłumaczeniowych Strefa Przekładu dla studentów i młodych naukowców z Ukrainy.

Program konferencji przewidywał promocję pierwszego przekładu kronik wojennych odkrywanej w ostatnim czasie na nowo pisarki, związanej ze Lwowem, Warszawą i Paryżem – Aurelii Wyleżyńskiej. Jej biografia, biorąc pod uwagę opisane w kronikach doświadczenie wojny, może być ważna i bliska dla ukraińskiego czytelnika.

„Miałam zaszczyt pracować nad ukraińskim przekładem jednego z fragmentów książki i było to dla mnie nie tylko cenne doświadczenie zawodowe, lecz także ogromna motywacja do dalszego rozwoju w dziedzinie przekładu. To naprawdę wspaniałe, że powstają takie inicjatywy, bo dzięki nim ukraiński czytelnik może odkrywać nowe nazwiska, nowe historie oraz lepiej poznawać twórczość mniej znanych lub zapomnianych poetów i pisarzy polskich. To ważna praca, która zbliża nasze kultury i pomaga odkrywać to, co już jest zapomniane” – podzieliła się wrażeniami uczestniczka Julia Lewandiwska.

Fot. Polonistyka Uniwersytetu Karpackiego

Przygotowany w redakcji Walerego Butewicza, Andrija Pawłyszyna oraz Natalii Tkaczyk tom złożony z fragmentów kronik wojennych Aurelii Wyleżyńskiej, których wyboru dokonała Beata Walęciuk-Dejneka, liczy ponad 400 stron tekstu. Nad ukraińskim tłumaczeniem pracowało 24 młodych tłumaczy, którzy zostali wybrani w drodze konkursu spośród zgłoszeń studentów i absolwentów z 15 ośrodków akademickich w Chmielnickim, Łucku, Winnicy, Połtawie, Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Kijowie, Równym, Tarnopolu oraz Odessie.

Nad pracą młodych tłumaczy czuwali Natalia Tkaczyk – autorka przekładu dzienników Karoliny Lanckorońskiej, Andrij Pawłyszyn – tłumacz pamiętników i biografii Aleksandra Fredry, Jerzego Ficowskiego czy Janusza Korczaka, a także twórczości Jacka Dukaja czy Brunona Schultza, oraz Walery Butewicz – autor przekładów twórczości Zbigniewa Herberta na język ukraiński.

Przekład literatury dokumentalnej, literatury faktu wymaga szczególnej wrażliwości i odpowiedzialności. Tłumacz mierzy się nie tylko z warstwą językową, ale także z autentycznym doświadczeniem autora, często naznaczonym traumą wojenną i silnym ładunkiem emocjonalnym. W przypadku kronik wojennych Aurelii Wyleżyńskiej konieczne jest zachowanie rytmu zapisu, jego reportażowej bezpośredniości oraz historycznej precyzji, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstów kulturowych, przypisów, istotnych dla współczesnego ukraińskiego odbiorcy.

Fot. Polonistyka Uniwersytetu Karpackiego

„To praca, która wymaga zarówno warsztatu, jak i empatii – umiejętności wprowadzania czytelnika w przestrzeń świadectwa, bez deformowania jego sensu i tonu. Jest to także jedna z najtrudniejszych, ale i najważniejszych form tłumaczenia, ponieważ pozwala ocalić pamięć oraz udostępnić ją nowym czytelnikom. Dlatego tak ważne było, że w procesie tym wzięli udział studenci pod okiem ekspertów” – powiedziała Samanta Busiło, koordynator z ramienia Uniwersytetu Karpackiego.

Możliwość ścisłej współpracy młodych tłumaczy z doświadczonymi mistrzami sztuki przekładu stała się wartością projektu. Regularne konsultacje, wspólne omawianie fragmentów tekstu oraz analiza rozwiązań translatorskich stworzyły unikatową przestrzeń edukacyjną, w której praktyka spotykała się z ekspercką wiedzą. Uczestnicy projektu mogli rozwijać swój warsztat, uczyć się odpowiedzialnych decyzji językowych i poznawać standardy pracy profesjonalnych tłumaczy literatury. Dla wielu z nich był to pierwszy kontakt z przekładem o tak wysokim stopniu złożoności, a zarazem ważny krok w budowaniu ich przyszłej ścieżki zawodowej.

„Tłumaczenie literatury faktu okazało się dużym, ale bardzo wartościowym wyzwaniem. Jestem wdzięczna, że zostałam zakwalifikowana do warsztatów – każde takie doświadczenie daje nową wiedzę, inspirację i pomaga rozwijać umiejętności. Wykłady wszystkich naszych trenerów były bardzo ciekawe i dały mi dużo do myślenia. Dziękuję za ten czas i wszystkie dobre spotkania” – napisała uczestniczka Oksana Tokarenko.

Fot. Polonistyka Uniwersytetu Karpackiego

Redaktorzy tomu, a także zespół projektowy, oddając publikację do rąk ukraińskiego czytelnika, z zainteresowaniem oczekują na jej odbiór. Mają świadomość, że kroniki Aurelii Wyleżyńskiej – pisarki o niezwykle wyczulonym spojrzeniu na codzienność wojny – mogą wywołać żywą reakcję, uruchomić dyskusję o historycznej pamięci i współczesnym doświadczeniu konfliktu. Liczą, że ukraińscy czytelnicy odnajdą w tej książce zarówno wartościowy dokument epoki, jak i literacki głos, który rezonuje z aktualnymi przeżyciami i refleksjami.

Projekt został zrealizowany przez Katedrę Języków Słowiańskich Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka w Iwano-Frankiwsku oraz Uniwersytet w Siedlcach, finansowany ze środków Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Patronat medialny nad inicjatywą objęło Radio CKPiDE.

Tekst: Karolina Szostak

Program Radia CKPiDE: